Avropa Şurasının İşgəncələrin Qarşısının Alınması Komitəsi Gürcüstana səfərlə bağlı hesabat yayımlayıb

Avropa Şurasının İşgəncələrin və Qeyri-insani və ya Ləyaqəti Alçaldan Rəftarın və ya Cəzanın Qarşısının Alınması üzrə Komitəsi (CPT) Gürcüstanda 18–29 noyabr 2024-cü il və 21–22 yanvar 2025-ci il tarixlərində həyata keçirilmiş səfərlərlə bağlı hesabatını dərc edib.

InterPress.ge xəbər verir ki, bu barədə Avropa Şurasının rəsmi saytında yerləşdirilmiş press-relizdə bildirilib.

 Press-relizə əsasən, səfər çərçivəsində CPT polis tərəfindən saxlanılan şəxslərə münasibəti, o cümlədən 29 noyabr 2024-cü ildən etibarən Tbilisidə keçirilən ictimai nümayişlərlə bağlı saxlanılanların rəftar və müdafiə təminatlarını qiymətləndirib. Nümayəndə heyəti həmçinin bir neçə penitensiar müəssisədə və üç psixiatriya xəstəxanasında şəraiti araşdırıb, diqqəti müalicə, yaşayış şəraiti və məcburi hospitalizasiyanın hüquqi təminatlarına yönəldib.

Hesabatda qeyd olunur ki, 28 noyabr 2024-cü ilədək sorğu edilən saxlanılan şəxslərin əksəriyyəti polis tərəfindən düzgün rəftar gördüklərini bildirib. Lakin 29 noyabrdan sonra keçirilən aksiyalarla əlaqədar saxlanılan şəxslərlə bağlı çoxsaylı qeyri-münasib rəftar iddiaları səsləndirilib. Sorğu edilənlərin əksəriyyətində görünən xəsarətlər müşahidə olunub, bəzilərinin isə ağır zədələr aldığı və təcili tibbi yardıma ehtiyac duyduğu bildirilib.

Saxlanılanların ifadələrinə görə, maskalı və tanınmayan polis əməkdaşları onları qrup halında saxlayıb, döyüb, bədənin müxtəlif nahiyələrinə təpik vurub və hədələyiblər. Bildirilib ki, bəzi hallarda zorakılıq şəxslərin əlləri arxadan qandallı vəziyyətdə olduğu zaman bir neçə əməkdaş tərəfindən davam etdirilib. Demək olar ki, bütün hallarda zorakılıq şəxslər maskasız polis əməkdaşlarına təhvil verildikdən sonra dayanıb.

CPT Gürcüstan hakimiyyətini saxlanılma zamanı yalnız tam zəruri və proporsional gücdən istifadə olunmasını təmin etməyə çağırıb. Komitə vurğulayıb ki, polis nəzarəti altında olan şəxslərə qarşı zorakılığın heç bir forması əsaslandırıla bilməz. Həmçinin nümayişlər zamanı cəlb olunan bütün maskalı hüquq-mühafizə əməkdaşlarının açıq şəkildə görünən identifikasiya nişanları daşımalı olduğu bildirilib.

Hesabatda penitensiar sistemlə bağlı da ciddi problemlər qeyd olunub. Komitə bütün həbsxanaların müəyyən edilmiş tutum çərçivəsində saxlanılmalı olduğunu və çoxyerli kameralarda hər məhbus üçün minimum 4 kvadratmetr sahə ayrılmalı olduğunu vurğulayıb.

CPT bildirib ki, yarıaçıq tipli həbsxanaların (“zonalar”) bağlanması istiqamətində irəliləyiş əldə olunmayıb. Bu müəssisələrdə həddindən artıq sıxlıq, məhbusların düzgün bölgüsünün olmaması, məhbuslararası zorakılıq, qeyri-rəsmi iyerarxiyanın təsiri, fəaliyyətlərin azlığı və kadr çatışmazlığı kimi xroniki problemlər qalmaqdadır. Komitə bu müəssisələrin reabilitasiya və fərdi fəaliyyətlərə yönəlmiş daha kiçik, modul tipli həbsxanalarla əvəzlənməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Sənəddə qeyd edilir ki, bir çox məhbuslar gün ərzində 23 saata qədər kamerada qalır, bəziləri isə aylarla və hətta illərlə təkadamlıq kamerada saxlanılır, insanlarla məhdud təmasda olur və daimi video nəzarət altında qalır. CPT bunu qəbuledilməz hesab edir və hakimiyyəti bütün məhbuslar üçün məqsədyönlü fəaliyyət proqramlarının hazırlanması və risk qiymətləndirilməsi ilə fərdi cəza planlaşdırmasının tam tətbiqinə çağırır.

Komitə həmçinin həbsxanalarda kadr çatışmazlığını qeyd edərək, həm penitensiar heyətin, həm də sosial işçilərin sayının yetərsiz olduğunu bildirib. CPT-nin tövsiyəsinə əsasən, hər bir məhbus həftədə minimum bir saat görüş hüququna malik olmalı və açıq tipli görüş imkanları genişləndirilməlidir.

Bununla yanaşı, hesabatda qeyd olunur ki, ziyarət edilən müəssisələrdə həbsxana səhiyyə xidmətləri ümumilikdə qənaətbəxş qiymətləndirilib, tibbi müayinələr əsaslı aparılıb və xəsarətlərin qeydiyyatı lazımi qaydada həyata keçirilib.