Avropa Komissiyası Gürcüstanı “Orta Dəhliz”in alternativsiz oxu kimi dəyərləndirir

Avropa Komissiyasının 2026-cı il üçün hazırladığı “Regionlararası əlaqələndirmə gündəliyinin inkişafı” (“Advancing a Cross-Regional Connectivity Agenda”) adlı meta-tədqiqat sənədində Gürcüstan Avropa İttifaqını Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən “Orta Dəhliz”in (TCTC) alternativsiz oxu kimi qiymətləndirilib.

Təxminən 80 səhifəlik sənəddə nəqliyyat, ticarət, enerji və rəqəmsal sektorlar geniş şəkildə təhlil olunub, Gürcüstanın strateji əhəmiyyəti və potensialı xüsusi vurğulanıb.

Meta-tədqiqata əsasən, Gürcüstanın nəqliyyat infrastrukturu Avropa nəqliyyat şəbəkəsinin birbaşa davamı kimi nəzərdə tutulur. Sənəddə Anakliya dərin dəniz limanı TEN-T şəbəkəsinin genişləndirilməsi çərçivəsində strateji prioritet kimi göstərilir və limanın dəmir yolu və avtomobil magistralları ilə tam inteqrasiyasına diqqət yetirilir.

Sənəddə infrastruktur “darboğazları”nın aradan qaldırılması tövsiyə olunur. Bu çərçivədə Rioni çayı üzərində yeni körpünün inşası və yanaşma yollarının modernləşdirilməsi qeyd edilir. Şərq–Qərb magistralı üzrə Çumateləti–Arqveti və Zemo Osiyauri–Çumateləti hissələrinin tamamlanması kritik prioritet kimi dəyərləndirilir. Eyni zamanda Avropa Dəmir Yolu İdarəetmə Sisteminin (ERTMS) tətbiqi və lokomotiv parkının yenilənməsi tövsiyə olunur.

Tədqiqatda Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu xəttində, xüsusilə Axalkalaki stansiyasında yüklərin emalının avtomatlaşdırılması dəhlizin sürətinin artırılması üçün vacib addım kimi göstərilir. Logistika hablarına da diqqət çəkilir – Kutaisi və Tbilisi (Kumisi zonası) ərazisində müasir mərkəzlərin inkişafı planlaşdırılır ki, bu da yüklərin səmərəli paylanmasını təmin edəcək.

Rəqəmsal sektor və əlaqələndirmə ayrıca geniş şəkildə təhlil olunur. Sənəddə Gürcüstanın təhlükəsiz və sürətli məlumat mübadiləsini təmin edən regional rəqəmsal hab kimi formalaşdığı qeyd edilir. Eyni zamanda Qara dənizin dibi ilə çəkiləcək kabel – Black Sea Submarine Cable (BSSC) flaqman layihə kimi təqdim olunur; yalnız rəqəmsal hissə üzrə büdcənin 70–90 milyon avro olduğu və kabelin Gürcüstanı Rumıniya ilə birbaşa bağlayacağı vurğulanır. Digital Silk Way təşəbbüsünün – Xəzər və Qara dənizlərin dibi ilə Asiya–Avropa əlaqəsinin qurulmasının əhəmiyyəti də qeyd olunur.

Tədqiqatda internet mübadilə nöqtələri (IXP) və keşləmə habları ayrıca bölmə kimi təqdim edilir. Tbilisidə IXP-lərin yaradılmasının məlumat trafikin region daxilində qalmasına, xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsinə və xərclərin azalmasına töhfə verəcəyi bildirilir. Həmçinin kənd yerlərində genişzolaqlı internetə çıxışın artırılması və rəqəmsal bacarıqların inkişafı vacib sayılır.

Enerji bölməsində qeyd olunur ki, enerji müstəqilliyi və “yaşıl” enerjinin ixracı Avropa İttifaqının Gürcüstanla əməkdaşlıqda əsas motivasiyalarındandır. Enerji dəhlizi kontekstində Qara dəniz kabeli elektrik enerjisinin ötürülməsi üçün əsas marşrut kimi dəyərləndirilir. Bərpa olunan enerji və “yaşıl hidrogen” istehsalı potensialının Avropanın dekarbonizasiya məqsədlərinə töhfə verəcəyi vurğulanır.

Sənəddə infrastrukturun səmərəli işləməsi üçün Avropa standartları ilə qanunvericilik və texniki uyğunluğun vacibliyi qeyd edilir. Rəqəmsal gömrük sistemlərinin – NCTS və SEED – tam tətbiqi, eləcə də limanların rəqəmsallaşdırılması üçün Port Community System (PCS) platformasının qurulması tövsiyə olunur. Kiber təhlükəsizlik sahəsində isə GDPR və 5G Security Toolbox kimi Aİ standartlarının tətbiqinin əhəmiyyəti vurğulanır.

Avropa Komissiyasının 2026-cı il meta-tədqiqatına əsasən, Gürcüstan Aİ üçün “Orta Dəhliz”in əsas “qapısı”, regional enerji və rəqəmsal habdır. Sənəddə qeyd olunur ki, ölkənin infrastrukturunun modernləşdirilməsi və Avropa standartları ilə uyğunlaşdırılması Avropanın iqtisadi təhlükəsizliyinə və ticarət sabitliyinə birbaşa təsir göstərəcək.